SGK hizmet tespiti; sigortasız veya eksik bildirilen çalışma, beş yıllık süre, deliller ve iş mahkemesi sürecinde çalışanlara hukuki destek sağlar.
SGK hizmet tespiti, fiilen çalışmasına rağmen sigorta bildirimi hiç yapılmayan veya çalışma günleri eksik bildirilen kişinin bu süreleri sosyal güvenlik kayıtlarına kazandırmasını amaçlayan davadır. Emeklilik tarihi, aylık hesabı ve bazı sosyal sigorta hakları doğrudan etkilendiği için çalışma dönemi ile prime esas kazancın doğru belirlenmesi gerekir.
Antalya ve Manavgat’ta özellikle sezonluk turizm, inşaat, tarım, restoran ve küçük işletme çalışmalarında kayıtlarla fiilî durum arasında fark çıkabilir. Av. Ahmet Emre Çimen, e-Devlet dökümü, işyeri belgeleri, ödeme izleri ve tanıkların çalışma dönemini birlikte inceleyerek tespit talebinin sınırlarını oluşturur.
E-Devlet Dökümündeki Boşluk Ne Anlama Gelir?
Hizmet dökümünde bir ayın hiç görünmemesi, işe girişin geç yapılması, ay içinde eksik gün bildirilmesi veya prime esas kazancın düşük gösterilmesi farklı sorunlardır. Önce işçinin hangi tarihler arasında, kimin işyerinde ve hangi iş organizasyonu içinde çalıştığı belirlenir. Daha sonra SGK kaydındaki işyeri sicili, gün ve kazanç verileriyle karşılaştırılır.
Her kayıtsız faaliyet hizmet akdi sayılmaz. Bağımsız çalışan, ortak, eser sözleşmesiyle belirli bir sonuç üstlenen kişi veya aile içi yardımlaşma kapsamında bulunan kişinin hukuki statüsü farklı olabilir. İşverenin talimatı altında, iş organizasyonuna bağımlı ve ücret karşılığı çalışma unsurları somut olay üzerinden araştırılır.
Üç Parçalı İspat: Çalışma, Süre ve İşveren
Çalışmanın gerçekten yapılması
İşçinin işyerinde yalnız bulunması değil, hangi işi hangi düzen içinde yaptığı gösterilmelidir. Görev tanımı, vardiya, müşteri veya tedarikçi temasları, üretim ve hizmet kayıtları fiilî çalışmayı açıklayabilir. İşyeri faaliyete başlamadan önceki veya kapandıktan sonraki dönem için soyut iddia kurulması dosyanın güvenilirliğini zayıflatır.
Dönemin gün, ay ve yıl olarak belirlenmesi
“Uzun süre çalıştım” şeklindeki anlatım yeterli değildir. İşe başlangıç ve ayrılış tarihleri; sezon, proje, bayram, okul dönemi veya işletmedeki başka olaylarla somutlaştırılabilir. Kesintisiz çalışma iddiası varsa ücretsiz izin, askerlik, hastalık veya başka işyerindeki kayıtlarla çelişip çelişmediği kontrol edilir.
Doğru işverenin gösterilmesi
İşyerinin tabelası ile hukuki işveren aynı olmayabilir. Şirket değişikliği, alt işveren, işyeri devri veya grup şirketi ilişkisi araştırılır. Ücretin başka bir şirketten ödenmesi tek başına işverenliği kesinleştirmez; talimat, işe alma, denetim ve işin kimin organizasyonunda yapıldığı birlikte incelenir.
Hangi Deliller Hizmet Tespitinde Kullanılır?
Delil grubu Gösterdiği olgu Kontrol edilmesi gereken
Banka ve ödeme kayıtları Ücret ilişkisi, ödeme dönemi ve gönderen Açıklama, düzenlilik ve başka borçla karışma ihtimali
İşyeri belgeleri Vardiya, görev, giriş-çıkış ve üretim faaliyeti Belgenin tarihi, kaynağı ve işyeriyle bağlantısı
Yazışma ve dijital kayıtlar Talimat, çalışma saati, müşteri veya ekip ilişkisi Hesap sahipliği, bütünlük ve içeriğin bağlamı
Komşu işyeri ve bordro tanıkları İşyerinin faaliyeti ile işçinin düzenli çalışması Tanığın aynı dönemde olayı görme imkânı
Resmî kurum kayıtları Ruhsat, denetim, işyeri sicili ve başka çalışmalar İlgili dönemi kapsayıp kapsamadığı
Hizmet tespiti kamu düzeniyle ilgili kabul edildiğinden mahkeme yalnız tarafların sunduğu belgelerle yetinmeyebilir; dönem bordroları, işyeri kayıtları ve çevre araştırması gibi yöntemlere başvurabilir. Buna rağmen davacı çalışma iddiasını mümkün olduğunca açık ve tutarlı delillerle ortaya koymalıdır.
Beş Yıllık Süre Nasıl Hesaplanır?
5510 sayılı Kanun’un 86. maddesi, Kuruma bildirilmeyen hizmetler için hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvuru düzeni getirir. Bu süre hak düşürücü nitelikte değerlendirildiğinden başlangıç ve bitiş tarihi kritik önemdedir. Örneğin farklı yıllara yayılan çalışmada her dönem aynı anda sona ermeyebilir.
Ancak çalışmanın SGK’ya belirli belgelerle kısmen bildirilmiş olması, işe giriş bildirgesi veya dönem bordrosu bulunması, Kurum denetimi ve kesintisiz çalışma gibi olgular sürenin uygulanışını etkileyebilir. “Beş yıl geçti, dava kesinlikle açılamaz” veya “hiçbir zaman süre işlemez” şeklinde genel sonuç kurulamaz. Dosyanın kayıt biçimi ve güncel içtihat birlikte değerlendirilmelidir.
Eksik Gün ile Tamamen Bildirimsiz Çalışma Arasındaki Fark
İşçi bazı aylarda SGK’ya bildirilmiş, bazı aylarda bildirilmemiş olabilir. Eksik gün kodunun işçinin gerçek çalışma düzeniyle uyumlu olup olmadığı; puantaj, izin ve ücret kayıtlarıyla kontrol edilir. Kısmi süreli çalışma gerçekten varsa tam gün talebi doğru olmayabilir. Buna karşılık tam süre çalışanın kağıt üzerinde kısmi gösterilmesi tespit konusu olabilir.
Hiç işe giriş bildirgesi bulunmayan dönemlerde işyerinin o tarihte faal olduğunun ve işçinin orada çalıştığının ispatı daha yoğun önem taşır. İşveren şirket sona ermiş veya işyeri kapanmış olsa bile ticaret sicili, vergi, ruhsat ve SGK işyeri kayıtları araştırılarak doğru taraf ve dönem belirlenebilir.
Ücret Tespiti ile Gün Tespiti Aynı Şey Değildir
Hizmet tespiti davasında çalışma günlerinin kabulü, prime esas kazancın ileri sürülen her tutar üzerinden kabul edileceği anlamına gelmez. Ücretin kanuni sınırların üzerindeki kısmı için yazılı delil gerekliliği ve ispat kuralları gündeme gelebilir. Bordro, banka ödemesi, emsal ücret araştırması ve işçinin mesleki niteliği birlikte değerlendirilir.
Gerçek ücretin düşük bildirilmesi yalnız gelecekteki emekli aylığını değil, işçilik alacaklarının hesabını da etkileyebilir. Ancak hizmet tespiti ile kıdem, fazla çalışma veya ücret alacağı talepleri hukuki nitelik ve dava şartları bakımından aynı değildir. Taleplerin bir arada görülüp görülemeyeceği ve ayrılması gerekip gerekmediği somut dosyada belirlenir.
SGK ve İşveren Davadaki Konumu
Dava, hizmeti bildirmediği ileri sürülen işverenle bağlantılı yürütülür; SGK da sosyal güvenlik kaydının etkilenecek olması nedeniyle süreçte yer alır. İşverenin unvanı değişmiş, işyeri devredilmiş veya tüzel kişilik sona ermişse ticaret sicili ve devir belgeleri üzerinden taraf sıfatı incelenir.
İşveren açısından yalnız “bu kişi hiç çalışmadı” demek yerine bordro, puantaj, işe giriş, vardiya ve işyeri kapasitesini gösteren düzenli kayıtlar sunulmalıdır. Davacı ile tanıkların anlatımı işyerinin objektif kayıtları ve yaşamın olağan akışıyla karşılaştırılır. Gerçeğe aykırı kayıt veya tanık yönlendirmesi yeni hukuki ve cezai risk oluşturabilir.
Arabuluculuk Hizmet Tespiti Davasında Zorunlu mu?
Dava şartı arabuluculuk, işçi ve işveren arasındaki belirli alacak, tazminat ve işe iade taleplerinde uygulanır. SGK kayıtlarının ve sigortalı hizmetin tespitini amaçlayan hizmet tespiti davası, sosyal güvenlik hukukuna ve kamu düzenine ilişkin niteliği nedeniyle bu kapsamda değerlendirilmez. Bununla birlikte aynı olaydan doğan ücret veya tazminat talepleri için arabuluculuk gerekebilir.
Yanlış talep sınıflandırması hem görev hem dava şartı yönünden sorun yaratabilir. Önce istenenin kayıp prim günü mü, düşük prime esas kazanç mı, işçilik alacağı mı yoksa emeklilik işleminin iptali mi olduğu açıklığa kavuşturulmalıdır.
Dava Açılmadan Önce Dosya Nasıl Hazırlanır?
e-Devlet hizmet dökümü ay ve işyeri bazında işaretlenir.
İddia edilen başlangıç ve bitiş tarihleri kesinleştirilir.
İşverenin doğru ticaret unvanı ve işyeri sicili araştırılır.
Banka, mesaj, vardiya, fotoğraf ve işyeri belgeleri tarihe göre sıralanır.
Aynı dönemi doğrudan bilen tanıkların çalışma bağlantısı belirlenir.
Beş yıllık süre ve olası istisna olguları ayrı bir çizelgede değerlendirilir.
SGK’ya yapılan idari başvuru yararlı kayıt ve denetim sağlayabilir; fakat her durumda dava süresini kendiliğinden durdurduğu varsayılmamalıdır. Başvuru ve dava stratejisi süre dolmadan planlanmalıdır.
Antalya’da Hizmet Tespiti Davasının Takibi
Av. Ahmet Emre Çimen, Antalya ve Manavgat’taki hizmet tespiti dosyalarında SGK dökümündeki boşlukları işyeri ve ödeme kayıtlarıyla eşleştirir; doğru işveren, çalışma dönemi, tanık ve süre analizini yapar. Talep, gerçekte çalışılan gün ve kazançla sınırlı, denetlenebilir bir kronolojiye dönüştürülür.
Hizmet tespiti kararı önceden garanti edilemez. İşyerinin faaliyeti, kayıtların durumu, tanıkların doğrudan bilgisi ve hak düşürücü süre değerlendirmesi mahkemenin sonucunu etkiler.
Sıkça Sorulan Sorular
Sigortasız çalıştığımı nasıl ispatlarım?
Banka ödemeleri, vardiya ve işyeri kayıtları, yazışmalar, resmî belgeler ve aynı dönemi bilen tanıklar birlikte kullanılabilir.
Hizmet tespiti davasında süre kaç yıldır?
Kural olarak hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıldır. Bildirim ve kesintisiz çalışma gibi olgular sürenin uygulanmasını etkileyebileceğinden dosya özelinde incelenir.
İşyerinin kapanması dava açmaya engel mi?
Tek başına engel değildir. Tüzel kişilik, devir, tasfiye ve işyeri kayıtları araştırılarak doğru taraf ve deliller belirlenir.
Sadece tanıkla hizmet tespiti yapılabilir mi?
Tanık önemli olmakla birlikte anlatımın dönem, işyeri ve çalışma düzenini bilen kişilerden gelmesi ve objektif kayıtlarla desteklenmesi tercih edilir.
Eksik bildirilen maaş da tespit edilir mi?
Prime esas kazanç ayrıca talep ve ispat konusu olabilir. Gün tespiti ile ücret miktarının ispat kuralları aynı değildir.
Hizmet tespiti için arabulucuya gitmek gerekir mi?
Sigortalı hizmetin tespiti davası kural olarak dava şartı arabuluculuğa tabi değildir. İşçilik alacakları için ayrı zorunluluk bulunabilir.
Dava kazanılırsa primleri işçi mi öder?
Kararın SGK tarafından uygulanması ve prim tahakkuku sosyal güvenlik mevzuatına göre yürütülür; işverenin yükümlülükleri Kurumca değerlendirilir.